Η ποιότητα της διατροφής πιο σημαντική από το πόσο επεξεργασμένες είναι οι τροφές, λέει μελέτη

Για χρόνια, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της συζήτησης για την υγεία, με πολλούς ειδικούς να προειδοποιούν για τους πιθανούς κινδύνους τους. Μια νέα μεγάλη μελέτη, όμως, δείχνει ότι η εικόνα ίσως είναι πιο σύνθετη: αυτό που φαίνεται να παίζει μεγαλύτερο ρόλο για τη μακροχρόνια υγεία δεν είναι μόνο το αν μια τροφή έχει υποστεί επεξεργασία, αλλά κυρίως η συνολική ποιότητα της διατροφής.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι που ακολουθούσαν ένα πιο υγιεινό διατροφικό πρότυπο είχαν μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη τύπου 2 ή να πεθάνουν πρόωρα. Αντίθετα, όσοι είχαν χαμηλής ποιότητας διατροφή παρουσίαζαν αυξημένο κίνδυνο. Το σημαντικό στοιχείο ήταν ότι οι διαφορές αυτές παρέμεναν σχεδόν ίδιες είτε οι τροφές ήταν ελάχιστα επεξεργασμένες είτε ανήκαν στην κατηγορία των υπερεπεξεργασμένων. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές της Σχολής Δημόσιας Υγείας T.H. Chan του Πανεπιστημίου Harvard και βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 200.000 ανθρώπων στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για αρκετές δεκαετίες.

Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι υγιεινά. Πολλά από αυτά περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, αλατιού, κορεσμένων λιπαρών ή επεξεργασμένων υδατανθράκων και συχνά έχουν χαμηλή θρεπτική αξία. Η υπερβολική κατανάλωσή τους έχει συνδεθεί με χειρότερη υγεία. Ωστόσο, η ίδια κατηγορία μπορεί να περιλαμβάνει και τρόφιμα που προσφέρουν χρήσιμα συστατικά. Για παράδειγμα, ορισμένα δημητριακά ολικής άλεσης με πρόσθετες βιταμίνες, όσπρια σε κονσέρβα ή κάποια φυτικά γαλακτοκομικά υποκατάστατα μπορεί να περιέχουν φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και άλλες ουσίες που συμβάλλουν σε μια ισορροπημένη διατροφή.

Οι ερευνητές ξεχώρισαν την ποιότητα από την επεξεργασία

Ένα από τα προβλήματα στη μελέτη της διατροφής είναι ότι η ποιότητα των τροφών και ο βαθμός επεξεργασίας τους συχνά συνδέονται. Πολλά υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι πράγματι λιγότερο υγιεινά, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο να γνωρίζουμε αν το πρόβλημα οφείλεται στην επεξεργασία ή στη χαμηλή διατροφική αξία. 

Για να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα, οι ερευνητές προσπάθησαν να διαχωρίσουν τους δύο παράγοντες. Χρησιμοποίησαν δεδομένα από τρεις μεγάλες μελέτες που παρακολουθούσαν ενήλικες από τη δεκαετία του 1980 έως και τη δεκαετία του 2020. Οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν με βάση το πόσο βασιζόταν η διατροφή τους σε φυτικές τροφές, αλλά και πόσο ποιοτικές ήταν αυτές οι επιλογές. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν επίσης το σύστημα ταξινόμησης NOVA, το οποίο χωρίζει τα τρόφιμα ανάλογα με το επίπεδο επεξεργασίας τους.

Στη συνέχεια δημιούργησαν τέσσερις βασικές κατηγορίες διατροφής:

• Υγιεινή διατροφή με υπερεπεξεργασμένες τροφές, όπως δημητριακά ολικής άλεσης εμπλουτισμένα με θρεπτικά συστατικά, φυτικά ροφήματα ή προϊόντα ολικής άλεσης.
• Υγιεινή διατροφή με ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές, όπως βρώμη με φρούτα και ξηρούς καρπούς, σαλάτες με λαχανικά και ελαιόλαδο ή σπιτικές σούπες με όσπρια.
• Ανθυγιεινή διατροφή με υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, όπως αναψυκτικά, τηγανιτές πατάτες, γλυκά συσκευασίας και πρόχειρο φαγητό.
• Ανθυγιεινή διατροφή με ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές, όπως λευκό ρύζι, χυμούς φρούτων, πατάτες ή σπιτικά γλυκά με μεγάλη ποσότητα ζάχαρης και λευκού αλευριού.

Η διατροφή είχε μεγαλύτερη σημασία από την επεξεργασία

Κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης, περίπου οι μισοί συμμετέχοντες είτε εμφάνισαν καρδιοπάθεια ή διαβήτη τύπου 2 είτε πέθαναν. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα δεδομένα, διαπίστωσαν ότι ο βασικός παράγοντας που συνδεόταν με την υγεία ήταν η συνολική ποιότητα της διατροφής. Πιο συγκεκριμένα, οι άνθρωποι που κατανάλωναν περισσότερες θρεπτικές τροφές είχαν καλύτερα αποτελέσματα, ενώ όσοι ακολουθούσαν μια διατροφή χαμηλής ποιότητας αντιμετώπιζαν μεγαλύτερους κινδύνους. Μέσα όμως στην ίδια κατηγορία ποιότητας, η διαφορά ανάμεσα στις υπερεπεξεργασμένες και στις λιγότερο επεξεργασμένες τροφές ήταν πολύ μικρή.

Με άλλα λόγια, μια καλή διατροφή που περιλαμβάνει ορισμένα επεξεργασμένα τρόφιμα μπορεί να είναι πιο ωφέλιμη από μια διατροφή με μόνο «φυσικές» τροφές, αλλά χαμηλή θρεπτική αξία. Για παράδειγμα, μια διατροφή που περιλαμβάνει λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ξηρούς καρπούς, δημητριακά ολικής άλεσης και υγιεινά φυτικά λιπαρά μπορεί να προσφέρει προστασία, ακόμη και αν περιέχει κάποιες επεξεργασμένες επιλογές.

Γιατί δεν αρκεί η ετικέτα «υπερεπεξεργασμένο»

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η κατηγοριοποίηση των τροφών μόνο με βάση την επεξεργασία μπορεί να δημιουργήσει παραπλανητικές εντυπώσεις. Ένα τρόφιμο μπορεί να έχει υποστεί επεξεργασία αλλά να παρέχει σημαντικά θρεπτικά συστατικά, ενώ ένα λιγότερο επεξεργασμένο τρόφιμο μπορεί να περιέχει λίγες χρήσιμες ουσίες και μεγάλες ποσότητες ζάχαρης ή εξευγενισμένων υδατανθράκων. Για αυτόν τον λόγο, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι διατροφικές οδηγίες δεν πρέπει να επικεντρώνονται αποκλειστικά στην αποφυγή όλων των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Αντίθετα, θα πρέπει να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην ποιότητα των επιλογών.

Σύμφωνα με τους ίδιους, πρότυπα όπως η μεσογειακή διατροφή ή μια υγιεινή φυτική διατροφή παραμένουν από τις καλύτερες επιλογές για τη μείωση του κινδύνου χρόνιων ασθενειών. Το μήνυμα της μελέτης είναι ότι η υγεία δεν καθορίζεται από μία μόνο ιδιότητα μιας τροφής. Η συνολική εικόνα της διατροφής μας —τι τρώμε συχνά, σε ποιες ποσότητες και πόσο θρεπτικές είναι οι επιλογές μας— φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία από το αν ένα τρόφιμο έχει απλώς υποστεί κάποια διαδικασία επεξεργασίας.